İşletmelerin faaliyette bulundukları ve/veya bulunmayı planladıkları sektördeki rekabet şartlarının analiz edilmesi, bu analiz sonucuna göre stratejilerinin belirlenmesi, işletmenin mevcut pazar payını koruması ve bu pazar payını arttırabilmesi için çok önemlidir. Harvard Üniversitesi’nin dünyaca ünlü profesörlerinden Michael Porter tarafından geliştirilen “Beş Güç Analizi – Five Force Analysis”, bir sektördeki rekabet şartlarını açıklayan önemli modellerden biridir. Porter (1980) bir sektördeki rekabet şartlarının işletme stratejileri üzerinde önemli bir rolü olduğunu ve bir sektörün rekabet yapısını belirleyebilmek için ayrıntılı Beş Güç Analizi yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Sektör analizleri, özellikle Stratejik Pazarlama Planlaması süreci aşamalarından Durum Analizi içinde kullanılan önemli analiz araçlarından biridir.

Bu çalışmamızda Yazılım Sektöründeki Sağlık Yazılımlarını inceleyeceğiz.

Michael Porter’ın geliştirdiği Beş Güç Analizine göre bir sektörde rekabet şartlarını analiz etmek için incelenmesi gereken 5 güç vardır. Analiz edilmesi gereken beş güç;

1.    Sektördeki Mevcut Rakip İşletmeler Arasındaki Rekabet; İşletmenin faaliyette bulunduğu sektördeki mevcut rekabet yapısı,

2.    Potansiyel Giriş Tehdidi; sektöre yeni girme potansiyeline sahip işletmelerin yarattığı tehditler,

3.    İkame Mallar Tehdidi; faaliyette bulunulan sektör dışındaki ikame ürünlerin işletme üzerinde yarattığı tehditler,

4.    Alıcıların Pazarlık Gücü; işletmenin müşterilerinin sahip olduğu pazarlık gücü sayesinde işletme üzerinde yarattığı baskı ve sektörü yönlendirme kabiliyeti,

5.    Tedarikçilerin Pazarlık Gücü; işletmenin ihtiyacı olduğu araç-gereç, hammadde, yarı mamul, işletme malzemesi vb. kaynakları satın aldığı tedarikçilerin, işletme üzerindeki etkisi ve sektörü yönlendirme gücü olarak sıralanabilir.

Sektördeki Mevcut Rakip İşletmeler Arasındaki Rekabet

Rakip sayısının çok olduğu bir pazarda, doğal olarak rekabet yoğun olur. Çünkü tüm rakipler aynı müşteriler ve aynı kaynaklar için savaşmak zorundadır. Yerel ve ulusal alanda çok sayıda, irili ufaklı yazılım firması bulunmaktadır. Yazılım sektörüne yeni işletmelerin girmesinden dolayı rekabetin artmasına da neden olmaktadır.

Son yıllarda sektöre büyük oyuncularda dahil olmaya başlamıştır.

Potansiyel Giriş Tehdidi

Sağlık yazılımları sektörü yeni gelişen bir sektör olduğundan Sadece sektör içerisinde tehdit yaratan mevcut rakipler değil; sektöre girme olasılığı bulunan işletmeler de, rekabeti etkiler. Bir başka ifade ile bir sektöre potansiyel rakiplerin girebilmesi ne derece kolaysa, gelecekte de bu sektördeki rekabetin de buna bağlı olarak o derece yüksek olması beklenebilecektir.

Sektör giriş engelleri, sektöre girebilme ihtimali ve/veya niyeti olan girişimcilerin/işletmelerin, giriş ihtimalini zayıflatan, onları sektöre giriş konusunda isteksizliğe iten ve engelleyen faktörlerdir. Bunlar doğal ya da suni olarak meydana gelmiş olabilir. Ayrıca bu engeller psikolojik giriş engelleri, ekonomik giriş engelleri ve fiziksel giriş engelleri gibi bölümlere de ayrılabilir. Giriş engelleri ana hatlarıyla; sektörel kar marjının düşük olması, sektörel talep yapısı, ilk giriş için gerekli yüksek yatırım sermayesi veya yüksek teknoloji, ölçek ekonomileri, ölçekten bağımsız maliyet dezavantajları.

Yazılım sektörünün bilgi yoğun bir sektör olması, sektör olarak ülkelerin sanayileşme sürecinde önemli bir yeri olması ve bu sektöre ilk defa girmek isteyen potansiyel rakiplerin önünde herhangi bir giriş engelinin olmaması, özellikle son yıllarda pazara yeni giren işletme sayısının çoğalmasına neden olmuştur.

İkame Mallar Tehdidi

İkame mal veya hizmet, bir sanayi kolundaki işletmelerin benzer müşteri ihtiyaçlarına hitap edecek şekilde ürettikleri mal veya hizmetler olarak tanımlanabilir. Örneğin, kırmızı et üreticileri sadece birbirleri ile değil, aynı zamanda beyaz et (tavuk ve kümes hayvanları) ve pembe et (balık ve deniz mahsulleri) üreten işletmelerle rekabet halindedir. Aynı şekilde kahve sektöründeki işletmeler, çay ve alkolsüz içki sektöründeki işletmelerle dolaylı olarak rekabet halindedirler.

Porter’a göre bir sanayi kolunda ikame tehdidinin belirleyicileri, ana hatlarıyla ikame ürünlerin göreceli fiyat performansları, maliyet değişimleri ve müşterilerin ikame mala olan doğal eğilimleri olarak belirtilebilir. İkame ürün/hizmet sayısı çok ve bunların ihtiyacı karşılamada benzerliği yüksek ise müşterilerin alternatifleri artar ve talep elastikiyeti düşer. Dolayısıyla satış fiyatları düşer ve sonuçta rekabet yükselir.

Porter’ın analiz çerçevesi içerisinde düşünürsek, yazılım sektörü için önemli bir ikame mal tehdidi bulunmamaktadır.

Alıcıların Pazarlık Gücü

Alıcıların sayısının az veya sınırlı olduğu (Oligopson Piyasalar) bir sektörde yoğun bir rekabet beklenmektedir. Yerel ve ulusal alanda, alıcı sayısının sınırlı olması ve bu alıcıların taleplerini karşılayabilecekleri çok sayıda işletmelerin bulunması, alıcıların pazarlık gücünü arttırmaktadır. Bu da yazılım firmaları arasında müşteri kapma rekabeti yaşanmasını neden olmakta ve çoğunlukla fiyatların daha fazla düşmesi ile sonuçlanmaktadır. Uluslararası

Alıcıların pazarlık gücünü etkileyen bazı unsurlar;

i.           Piyasada çok sayıda küçük-orta ölçekli yazılım üreticisine karşılık, az sayıda büyük alıcıların bulunması,

ii.          Alıcıların tek bir siparişte yüksek alımlar yapması,

iii.        Bir üreticinin üretiminin çoğunluğunu tek bir müşteri tarafından satın alınması,

iv.        Alıcıların üreticiyi istedikleri zaman herhangi bir zorluk yaşamadan kolayca değiştirebilmeleri olarak sıralanabilir.

Yazılım Sektöründe Alıcılar Kısıtlı olduğundan ve kamu kuruluşları olduğundan yasalar çerçevesinde alımlar yapılacağından pazarlık gücü zayıflamakta ve firmalar etkilenmektedir.

Tedarikçilerin Pazarlık Gücü

Tedarikçiler, üreticilerin üretimi sağlayabilmek için gerekli girdileri temin ettikleri işletmeleri ifade etmektedir. Porter’a göre, tedarikçilerin güçlü olduğu sektörlerde rekabet yüksek olacaktır. Doğaldır ki, tedarikçiler güçlü ise tedarik maliyetleri yüksek olacak ve bu üretim maliyetlerine yansıyarak son mamul maliyeti ile satış fiyatı yüksek olacaktır.

Porter’a göre, tedarikçiler aşağıda belirtilen durumlarda iyi bir pazarlık gücüne sahip olacaklardır;

i.           Tedarikçiler, sektördeki işletmeler için önem arz eden ve az sayıda ikamesi bulunan ürün/hizmet üretiyorlarsa,

ii.          Sektördeki işletmeler için tedarikçi değiştirmek çok maliyetli olacaksa,

iii.        Tedarikçiler yatay olarak sanayide bütünleşmeye gidebilirlerse tedarik maliyetleri yükselecek ve sektördeki işletmelerin rekabet gücünü azaltacaktır.

Bunun tersi olarak, tedarikçilerden mal alan işletmelerin dikey bütünleşme için gerekli güçleri yoksa ve söz konusu sektör tedarikçiler için önemli bir müşteri değilse, tedarikçiler herhangi bir fiyat indirme veya kalite arttırma baskısıyla karşı karşıya kalmayacak ve üreticilerin girdi fiyatlarını düşürme fırsatını yakalamaları mümkün olmayacaktır.

Firmamızın tedarikçileri kısıtlı ve dar alandadır. Tedarikçi firmalardan sadece donanım bazlı alımlar yapılmaktadır. Yazılım sektörü hizmet sektörü olduğundan tedarikçi sayısı az sayıdadır. Daha çok insan kaynakları lazım olmaktadır.

SONUÇ

Türkiye ekonomisinde önemli bir yeri olan yazılım sektörü yoğun rekabet şartları ile karşı karşıyadır.

Porter’ın geliştirdiği beş güç analizine göre günümüzde ve gelecekte yazılım sektöründe yoğun bir rekabet beklenmektedir. Bunun temel nedeni sektördeki işletmeler arasında yoğun bir rekabetin bulunması, alıcıların güçlü olması ve bu sektöre potansiyel girişlerin devam etmesidir.

Buna göre yazılım firmaları eski teknoloji ve pazarlama yöntemleri ile Türkiye ve Dünya pazarlarında eskisi  gibi başarılı olması beklenmemelidir. Yazılım Firmaları önemli bir değişim süreci ile karşı karşıyadır. Bu değişimi   başarılı bir şekilde gerçekleştirebilen işletmeler faaliyetlerini sürdürürken, değişime ayak uyduramayan işletmeler ise    yazılım sektöründen çıkmak sonucu ile karşı karşıya kalabileceklerdir.

Bu noktada Yazılım Firmaları;

i.        Maliyet ve fiyat düşürme yönlü rekabetten kaçınılarak, farklılığa dayalı rekabete odaklanılmalıdır.
ii.        Katma değeri yüksek yazılım ürünleri geliştirmeye çalışmalı ve bu yönde AR-GE çalışmalarına önem vermelidir.
iii.        İşletmenin büyüklüğü, finansal gücü vb. özelliklere göre alıcılar ve/veya rakipler ile çok iyi stratejik işbirlikleri (tedarikte, üretimde, pazarlamada, dağıtımda vb. alanlarda) kurulmaya çalışmalıdır.
iv.        İyi bir maliyet sistemi (maliyet muhasebesi) kurarak maliyetlerin daha iyi yönetilmesi sağlanmalıdır.

Sonuç olarak işletmeler arasındaki mevcut rekabet şartlarını etkileyen çok sayıda faktörler bulunmaktadır.

Yazılım Firmaları bu faktörlere göre rekabet şartlarını analiz ederek rekabet stratejilerini belirlemelidir.