ÖZET

Internet ortamının sunduğu olanaklar, elektronik ticaret kavramını hızla gündeme getirmiştir. Dünyayı 24 saat açık küresel bir pazar haline dönüştüren İnternetin sahip olduğu kısıtlar mobil iletişim araçlarıyla birlikte hızla ortadan kalkmaktadır. Öncelikle cep telefonu gibi mobil araçların kullanımı çok hızlı yayılmaktadır. Mobil araçlar yardımıyla sunulan mobil Internet servisleri, kullanıcıların sabit bir bağlantı noktasına ihtiyaç duymasını gerektirmeden, onlara daha kişisel içerikler ve özel servisler sunmaktadır.

Mobil ticaret ve kablosuz uygulamalar, iş dünyasında belli faaliyetlerin yapılış biçimlerinde büyük değişiklikler meydana getirmektedir. Firmaların, müşterileri için yaratmayı planladıkları değeri en üst seviyeye ulaştırmaları ve sonuç olarak rekabet üstünlüğü yaratmaları, bu sektörde etkili stratejiler geliştirilmesini ve bu stratejilerin gerçekleştirilmesini mümkün kılacak taktiklerin uygulamaya sokulmasını gerektirmektedir.

1. GiriÅŸ

Mobil ticaret, elektronik ticaret alanında gerçekleştirilen yeni bir devrim olarak nitelendirilmekte ve genel anlamda, kablosuz haberleşme ağları üzerinden yapılandırılan ve parasal değer ifade eden işlemler şeklinde tanımlanmaktadır. Emarketer’ın yapmış olduğu bir araştırmaya göre gelecek yıl, kişisel bilgisayar ve normal telefonların toplamından daha fazla kablosuz araç satışı gerçekleşecek ve yaklaşık olarak 387 milyon kişi bu araçlar üzerinden Internet’i kullanma imkanı bulacaktır .Bu değerler Tablo 1’de sergilenmektedir.

Aboneler	2001	2004	2007
Internet kullanıcıları (milyon)	533	945	1,460
Kablosuz Internet kullanıcıları (bütün Internet kullanıcılarının yüzdesi olarak)	16	41.5	56.8

Tablo 1: Global Internet and Kablosuz araç kullanıcıları, 2001, 2004 and 2007

Kablosuz araçlar üzerinden elde edilecek gelirlerin toplam değerinin ise 2004 itibariyle sadece Amerika Birleşik Devletleri’nde beş araştırma şirketinin bulmuş olduğu değerlerin bir ortalaması olarak 9.27  milyar dolara ulaştığı görülmüştür.


Parasal anlamda böylesine büyük bir potansiyelin sahibi olan mobil ticaret ve kablosuz uygulamalar, kullanıcıların ihtiyaçları ve beklentilerindeki farklılıklar sebebiyle, kişisel bilgisayarlar ve dizüstü bilgisayarlar için gerçekleştirilen uygulamalardan belirgin bir biçimde değişiklik göstermek zorundadırlar. Kullanıcılar çoğu zaman, istedikleri anda, kendi ihtiyaçlarına yönelik olarak, istedikleri yerden ve çok kısa sürede gerçekleştirilecekleri kablosuz uygulamaları talep etmektedir. Bu talep ise, direkt olarak kablosuz araçlar için düzenlenecek kapsamlı uygulamaların geliştirilmesini gerektirmektedir.

Hızla gelişen kablosuz iletişim teknolojisi ve Internetin sağladığı avantajlar sonucunda mobil ticaret kavramı ortaya çıkmıştır. Dünyayı 24 saat açık küresel bir pazar yerine dönüştüren Internetin sahip olduğu kısıtlar mobil iletişim araçlarıyla birlikte hızla ortadan kalkmaktadır. Öncelikle cep telefonu gibi mobil araçlar çok hızlı yayılmaktadır. Örneğin Japonya ve bazı Avrupa ülkelerinde cep telefonu abone sayısı, normal sabit hatlı telefon abonelerini geçmiştir. Ucuzlayan fiyatları, kullanım kolaylığı ve sağladığı rahatlık gibi unsurlar mobil kullanıcı sayısını hızla arttırmıştır. Mobil araçlar yardımıyla sunulan mobil Internet servisleri, kullanıcıların sabit bir bağlantı noktasına ihtiyaç duymasını gerektirmeden, onlara daha kişisel içerikler ve özel servisler sunmaktadır.

Bu servislerden bazıları şunlardır; Cep telefonlarıyla ya da küçük mobil cihazlarla kullanılabilecek şekilde özelleştirilmiştir, Sadece ihtiyacımız olan bilgi ve hizmeti verecek şekilde kişiselleştirilebilir, kullanıcıyı belli bir konumda bulunmaya zorlamaz, mobil şebekenin kapsama alanı dahilinde olan herhangi bir yerden hiçbir kablo ya da bilgisayar bağlantısına ihtiyaç duyulmadan bu servislere erişilebilir.

M-ticaret, “mobil telefon veya benzeri araçlar yardımıyla yapılan, mal ve hizmetlerin satın alınması ve ücretlerinin ödenmesi işlemlerine verilen genel bir tanımdır. M-ticaret, e-ticaretin biraz daha genişlemiş bir durumudur. Çünkü m-ticaret, kullanılan mobil teknoloji sayesinde PC ve TV gibi araçların sabitlik kısıtlarını ortadan kaldırmaktadır. M-ticaretin sahip olduğu potansiyel, mal ve hizmet alışveriş alışkanlıklarını kökten değiştireceği düşünülmektedir.

M-Ticaret Uygulamaları

1. Mobile Instant Messaging (MIM): Anlık Mobil Mesajlaşma Uygulaması
2. Multimedia     Messaging    Service     (MMS)     : Multimedya Mesajlaşma Servisi
3. Mobil   Finansal   Hizmetler   (m-bankacılık,   m-borsa, m-para, m-fatura vb.)
4. Mobil Güvenlik Hizmetleri
5. Mobil Alışveriş (m-rezervasyon, m-açık arttırma, m-posta kartı vb.)
6. Mobil Reklamcılık
7. Mobil   Dinamik   Enformasyon   Yönetimi   (m-üyelik, m-pasaport, m-oyunlar, m-müzik vb.)

2. Mobil ticaret deÄŸer zinciri

Değer zinciri, bir sektörde müşterinin elde etmiş olduğu katma değere yapılmış olan bireysel katkıların analiz edilmesi için kurulmuş olan bir yapıdır. Bu genel tanım, mobil ticaret hizmetlerinin sunulması ve yaratılan müşteri değerinin incelenmesi doğrultusunda da rahatlıkla kullanılabilir. Bir mobil ticaret uygulamasında hizmet tedarikinde aktif rol olan elementler ya da değer zincirinin halkaları şu şekilde tanımlanabilir:

Altyapı ve aktarım teknolojileri

Bir mobil ticaret uygulamasında altyapının temelleri, veri ve sesin aktarımı, ulaştırılması ve değiştirilmesinde kullanılacak temel ağlar vasıtasıyla gerçekleştirilmektedir. Altyapı ekipman tedarikçileri ve ağ işletimcileri (network operators), bir verinin ya da sesin kablosuz olarak iletilmesinde başlıca oyuncular olarak ifade edilirler. Bu firmalar, mobil ticaret uygulamalarının müşteri açısından net değerler sunabilmesi için yeni teknolojiler geliştirmektedirler. Bu teknolojilerden bazıları GSM (Global System for Mobile Communiction), PCS (Personal Communication Services), PDC (Personal Digital Cellular), GPRS (General Packet Radio Service), UMTS (Universal Mobile Telecommunication Systems) ve IMT2000 (International Mobile Telecommunications)’dir.

Mobil hizmetler ve teknolojileri

Mobil hizmet teknolojilerine örnek olarak SMS (Kısa mesaj hizmeti), MMS (Çoklu medya hizmeti), WAP (Kablosuz uygulama protokolü), ve imode (bilgi modu) verilebilir. Mobil hizmetlerin diğer bir ayağını ödeme sistemleri ve güvenlik konusu oluşturmaktadır. Örneğin, WAP ortamında güvenlik WTLS (kablosuz aktarım kat güvenliği) vasıtasıyla sağlanmaktadır. Ödeme sistemleri üzerine de yeni teknolojiler büyük bir hızla geliştirilmektedir. Bir önemli örnek akıllı kartların (smart card) kullanımıdır.

Mobil arayüzü

Mobil araçların haberleşmede kişisel bilgisayarlardan farklı olan özellikleri hesaba katıldığında kullanıcı için bir arayüzün geliştirilmesi ve sisteme entegre edilmesi çok büyük bir önem kazanmaktadır. Bu konuda değer yaratan birimler teknoloji platformu tedarikçileri olarak bilinmektedirler. Bu tedarikçiler tarafından geliştirilen başlıca araçlar işletim sistemleri ve mikro browserlardır. Mikro browserlar kablosuz araçlarda kullanılmak üzere özel olarak tasarlanırlar. İşletim sistemi pazarı Microsoft, Symbian and 3Com tarafından büyük oranda paylaşılmıştır. Örneğin, Microsoft Windows’un compact edisyonu (CE), Symbian’ın EPOC32’si ve 3COM’ın PalmOS’si avuç içi bilgisayarlarda yaygın bir biçimde kullanılmaktadırlar.

İçerik ve mobil portaller

Değer zincirinin bu halkasında ses ve görüntü gibi dijital materyallerin yaratılması ve aktarılması söz konusudur. Bu tip materyaller, kablosuz araçlar vasıtasıyla kolayca kullanılabilir, değiştirilebilir ve yeniden aktarılabilir. Mobil portaller temel olarak kullanıcının bir çok konudan oluşan kablosuz içerik seçeneklerine ulaşabileceği bir giriş noktası sağlamakla birlikte araştırma faaliyetlerini kolaylaştırıcı bir özelliğe de sahiptirler. Bu içerik birçok farklı tedarikçi odaklı olabilmektedir. Yahoo, AOL ve Excite gibi geleneksel Web portallerinin birçoğu aynı zamanda kablosuz uzantılara da sahiptirler. Bunun dışında, Nokia, Ericsonn, Palm ve Motorola gibi başlıca mobil teknoloji üreticileri aynı zamanda portal hizmetleri de sunmaktadırlar.

Mobil uygulamalarda değerin yaratılması süreci ve bu süreçte etkili olan oyuncular üzerinde durulduktan sonra araştırmanın izleyen bölümünde kablosuz hizmetlerde hesaba katılması gereken başarı ölçütleri belirlenecektir.

3. Mobil hizmetlerde başarı ölçütlerinin belirlenmesi

Başarılı bir mobil hizmeti diğerlerinden ayıracak ölçütlerin belirlenmesi böyle bir hizmetin geliştirilmesinde büyük bir önem taşımaktadır. Temel hedef, değer zinciri anlayışı çerçevesinde müşterinin elde edeceği katma değerin ençoklaştırılmasıdır. Bu doğrultuda, aktarım oranı, verinin korunması ve haberleşmenin bütünlüğü, aktarım güvenliği ve kullanıcı açısından kullanım kolaylığı temel başarı ölçütleri olarak incelenecektir.

Aktarım (transmission) oranı

Internet’in doğuşundan beri veri gruplarının aktarım oranı, başarıya giden yolda önemli bir faktör olarak değerlendirilmiştir. Özellikle kullanıcı sayısının artması sonucunda bu faktör önemini giderek artırmıştır. Veri aktarım oranı ve dolayısıyla hız konusunda sağlanacak gelişmeler müşterilerin mobil hizmetlerden sağlayacakları değeri ve dolayısıyla kullanıcı sayısını artıracaktır.

Güvenlik

Veri aktarımında yaşanan temel sorunlardan bir tanesi, kullanıcıya ait bilgilerin ikinci ya da üçüncü şahıslara karşı korunması hususudur. Bu önemli problem, elektronik ticaretin bütün çeşitlerinde kendini gösterdiği gibi mobil ticaret uygulamalarında da çözüm bekleyen konulardan biridir. Son yıllarda bu sorunun çözülmesi doğrultusunda önemli adımlar atılmasına rağmen müşteri güvenliği istenilen seviyeye ulaştırılamamıştır. Müşteri güveninin sağlanması olgusu, müşteri değerinin ençoklaştırılması probleminde özellikle üzerinde durulması gereken bir sahadır.

KiÅŸiselleÅŸtirme

Müşteri gruplarının bir mobil hizmetten elde edecekleri değerin istenilen seviyeye ulaştırılması, bu hizmetlerin hedef müşterinin kullanımına uygun olarak bireyselleştirilmesi ile mümkün olacaktır. Müşteriler, geniş bir paket içerisinden bilgiyi aramak yerine sadece o bilginin kendilerine ulaşmasını tercih etmektedirler. Bu olgu, hızı artıracak, bir kullanım kolaylığı sağlayacak ve değerin ençoklaştırılması sonucunu doğuracaktır.

Kullanım kolaylığı

Haberleşme ve veri hizmetlerine hızlı ve basit bir biçimde ulaşılması hususu, başarılı mobil hizmetlerinin en önemli belirleyicilerinden biridir. Özellikle donanım ve yazılım alanlarında gerçekleştirilebilecek yenilikler (örneğin daha küçük ve düz mobil araçların tasarımı ve üretimi, bu araçların daha fazla enerji depolayabilmeleri ve haberleşmeyi kolaylaştırıcı ek ara yüzlerin geliştirilmesi) müşterinin elde edeceği katma değeri artırma potansiyeline sahiptir.

Kablosuz teknoloji ve mobil uygulamaların global anlamda görmüş olduğu kabul nedeniyle firmalar bu ticaret biçimini kendi iş süreçlerine adapte etme konusunda oldukça hevesli davranmaktadırlar. Bununla birlikte, kablosuz stratejileri izlemeyi planlayan organizasyonların bazı zorluklarla karşı karşıya kaldıkları da bir gerçektir. Çoğu zaman kablosuz araç sınırlılıkları, kablosuz uygulamaların kısıtları olarak ortaya çıkmaktadır.

SONUÇ

Küreselleşen dünyamızda; Internet ile birlikte mobil teknolojilerin birleşmesiyle yapılmaya başlanılan e-ticaret ile firmalar hızlı bir şekilde, çok sayıda insana ulaşılmasını sağlayarak, yeni pazarlama stratejilerinin geliştirilmesi ile ürünlerini dünyanın her yerine en ekonomik ve en kısa sürede pazarlama imkanını bulmuşlardır bununla birlikte bu teknolojileri kullanan firmalar pazar paylarını arttırmıştır. Tüketicilerin ise geniş bir ürün yelpazesinden seçme imkanı ile daha ucuza ürün temin edebilmekte ve ödemelerini yapabilmektedir, almış oldukları hizmet veya ürün kendilerine ulaştırılmakta ve nakliye ücretinden etkilenmemektedir.

Mobil iletişim teknolojisindeki gelişmeler, mobil araçları güvenli ticaret yapma ve ödeme araçları haline getirmiştir. Böylelikle Internet ve mobil teknolojinin beraber gelişmesi yeni bir ticari kavramı, mobil ticareti doğurmuştur. XML ve türevlerine günümüz ve geleceğin veri depolama ve iletme ortamı diyebiliriz. WAP, kablolara bağlı olmadan, internetin imkânlarından yararlanmayı sağlamaktadır.

KAYNAKLAR

1. SARISAKAL M. Nusret (2001) : “Veri Tabanlarının E-Ticaret Uygulamalarında Kullanılması
2. Geleceğin Ticareti: Mobil Ticaret Ahmet BÜKE Uzman Enformasyon ve Dokümantasyon Müdürlüğü, İzmir Ticaret Odası
3. Elektronik Ticaret Temel özellikleri ve Elektronik Ticarette XML kullanımı Hacettepe Üni. Müh. Fak. Bilg. Müh. Bölümü Gülcan Baser & Rukiye Sütbas Ankara, Nisan 2002
4. Bilgi Toplumu Dairesi Başkanlığı notları www.dpt.org.tr