Bilgi birikiminin giderek büyük bir hizla arttigi saglik alaninda bilisim teknolojilerinin yerini iki yönde incelemek gerekir. Birincisi saglik egitiminde bilisim teknolojilerinin tüm egitmenler tarafindan kullanimi, digeri ise bu saglik alaninda çalisan tüm elemanlara ve bu teknolojilerin giderek uzmanlik gerektirmesi ile ihtiyaç duyulan yeni meslek gruplarina bilisim teknolojilerinin degisik düzeylerde egitimi.
Egitimde Bilisim Teknolojilerinin Kullanimi
Uzaktan egitim: Ülkemizde sinirli örnekleri olan bu yöntemin saglik egitiminde ve özellikle fakülteler arasinda isbirligini özendirecek sekilde gelismesi gereklidir.
Web tabanli müfredat, egitim ve sinavlar: Fakültelerin çekirdek egitim programlarinin giderek web tabanli, her an ulasilir, sürekli güncellenen ve egitime destek olan bir yapiya kavusmasi gerekmektedir.
21. yüzyilin siniflari: Intranet ve internete sürekli bagli, gerçek zamanli, iki yönlü veri, ses ve görüntü aktarimina olanak taniyan siniflar olusturulmalidir. Egiticiler ancak bu siniflarda ögrenci merkezli ve etkilesimli uygulamalara yönelebilirler.
Benzesim yazilimlari ile egitim (Simulatör): Hasta haklarinin ve hekim hatasi (malpractice) kavraminin önem kazandigi günümüzde tip ve uzmanlik egitiminde bilgisayar desteginden faydalanma orani arttirilmalidir.
Soru bankalari, madde analizi ve bilgisayar destekli sinavlar: Egitimde müfredat kadar sinav sistemi de belirleyici olmaktadir. Nesnel, yapilandirilmis sinavlarin yapilabilmesi bilisim teknolojilerine büyük ölçüde gereksinim göstermektedir.
Geri bildirimler ve degerlendirilmeleri: Egitimin ve egiticilerin degerlendirilmesinde vazgeçilmez unsur olan geribildirimlerde veri toplanmasi, islenmesi, degerlendirilmesi ve saklanmasinda bilisim teknolojilerinden yararlanilmalidir.
Saglikta Bilisim Teknolojileri Egitimi Kime ve Nasil Verilmeli ?
Saglik Çalisanlarinin Egitimi: Tip, hemsirelik, eczacilik ve diger saglik çalisanlarinin temel bilgi teknolojileri konusundaki egitimi belirli bir düzeye oturtulmali ve bu egitime etkinlik kazandirilmalidir. Okullarimizda giderek artan hazirlik siniflarinda yalnizca yabanci dil degil en az onun kadar önem tasiyan temel bilgi teknolojileri de ögretilmelidir. Degisik liselerden farkli egitim alarak yüksek ögretime adim atan ögrencilerin bilisim teknolojileri konusundaki eksiklikleri bu siniflarda yeterli düzeye getirilebilir. Daha sonraki siniflarda ise ileri bilisim teknolojileri dersleri gereksinimlere cevap verecek boyutlarda seçmeli olarak verilmelidir.
Tip Bilisim Teknikerlerinin Egitimi: Saglik hizmetleri meslek yüksek okullarinda farkli isimler altinda bu egitimi saglayan programlar arasinda esgüdüm saglanmalidir. Tibbi belgeleme ve sekreterlik programlari tip bilisimi teknikerligi programlarina dönüstürülmelidir.
Tip Bilisimi Teknolojileri Lisans, Yüksek lisans ve Doktora Egitimi: Saglik alaninda ileri düzeyde bilisim teknolojileri egitiminin saglik egitiminden sonra bilisim egitimi verilerek veya bilisim egitiminden sonra sinirli düzeyde tip egitimi verilerek saglanmasi konusunda karar birligine varilmalidir. Eger her iki yönde ilerlenecekse de bu disiplinlerin koordinasyonu gerçeklestirilmelidir.
Egiticilerin Egitimi: Saglik egitimi veren egiticilerin egitimi son yillarda gündeme gelmis ve bu alanda temel egitim becerileri, probleme dayali egitim ve ölçme degerlendirme kurslari açilmistir. Ögretim üyelerinin bu kurslara ilave olarak bilisim teknolojileri kurslarindan da yararlanmalari gündeme gelebilir. Tip egitimi anabilim dallari bünyesinde veya farkli bir yapilanmayla Tip bilisimi birimleri kurulabilir.
Bilisim Teknolojileri ve Saglik Uygulamalari
Saglik uygulamalarinda ve arastirmalarinda bilisim teknolojileri giderek vazgeçilmez ögeler olarak yerini almaktadir. Bu hizli gelisme cihaz ve yazilim sorunlarini, veri tabanlari ve kod alt yapisinda uyum gereksinimlerini, hasta merkezli uygulamalar, hasta haklari ve mahremiyet konularini ve en önemlisi tüm bu uygulamalarda esgüdüm ve maliyet etkinlik unsurlarini ön plana çikarmaktadir.
Akilli Kartlar: Kurumlara degil bireylere özgü olmali, mahremiyet ve hasta haklari göz ardi edilmemelidir. Sadece hastaneye basvuran kisilere degil toplumun tüm bireylerine sunulmali ve toplum sagligi uygulamalarina temel olusturmalidir
Elektronik Hasta Kayitlari: Ortak dile en çok gereksinim duyulan alan olarak ortaya çikmaktadir. Sadece bir saglik kurumu degil tüm saglik kurumlari ve hatta sigorta sirketleri tarafindan kabul edilen bir formatta anlasilmalidir.
Saglik Aglari: Baslangiçta sadece belirli faaliyetler için kurulan geçici iletisim aglarinin giderek kalici yapilara dönüsmeleri hedeflenmelidir. Üniversiteler arasinda hizli veri aktarimini saglayan aglar sonuçta tüm saglik kuruluslarinda hatta doktor ofislerinde bile yerini almali, diger açidan da öncelikle AB ve tüm dünya ile baglantili ve uyumlu hale getirilmelidir. Saglik hizmeti sunan tüm bireyler en güncel bilgilere hizla ulasabilmelidir. Kanita dayali tip uygulamalari ancak bu düzeyde bir bilgi paylasimi ile saglanabilir.
Teletip Uygulamalari: Bilgisayarli tomografi görüntülerinin belirli merkezlerde giderek konularinda uzmanlasan doktorlar tarafindan sayisal veri aktarimi ile yorumlanmasindan, iki farkli kitada yer alan hasta ve ameliyat ekibinin gerçeklestirdigi operasyonlara kadar giderek karmasiklasan bir uygulamalar yelpazesini kapsamaktadir.
Hastane Bilgi Sistemleri: Baslangiçta sadece dogru faturalama gereksiniminden dogsa bile zamanla tüm hastane islemlerini; randevu verme, laboratuar sonuçlarinin aktarimi, elektronik hasta kayitlari, stok takibi, yönetim raporlari, kalite verilerinin irdelenmesini de kapsayan süreçlere dönüsmelidir. Bu noktada hastaneler arasinda ve bölümler arasinda ortak bir dil kullanimi ve kod alt yapilari önem kazanmaktadir.
Radyoloji Bilgi Sistemleri:Filmsiz radyoloji bölümleri çogalirken sayisal görüntülerin saklanmasi ve gerektiginde ulasilmasi için radyoloji bilgi sistemleri (RIS) ve görüntü arsiv ve iletisim sistemleri (PACS) önem kazanmaktadir. Eski analog makinelerin çiktilarinin sayisal bilgiye dönüstürülmesi de yatirim gerektirmektedir.
Tüm bu gelismeler isiginda göz önünde bulundurulmasi gereken önemli bir nokta da bütün bu cihaz altyapisi ve yazilimlar için gereken finansmandir. Umulan ülkemizin bu alanda sadece bir tüketici konumunda kalmayip gerekli cihazlarin üretimine de talip, yazilim için gerekli insan gücünü hizla olusturarak lisans alan degil lisans satan bir toplum olmasidir
Bilisim teknolojileri, en az tip kadar genis bir disiplindir ve pek çok alt disiplini içerir. Nasil gelismis bir saglik hizmeti vermek için hemsire, laborant, yönetici, degisik dallarda uzman doktor ve benzeri elemanlar gerekliyse saglik egitimi ve uygulamalarinda bilisim teknolojilerinden yararlanmak için yazilim mühendisi ve programlama elemani, veri tabani yönetim uzmani, ag uzmani, donanim uzmani, proje uzmani, web yöneticisi ve daha pek çok farkli bilgi teknolojilerinin alt uzmanlik alanlarindan gelen insan gücüne ve istihdamina ihtiyaç vardir. Ancak tüm bu unsurlar bir araya geldiginde ülkemizde e-saglik gündeme gelecektir.
